‘Bewindvoerders zijn geen tegenpartij’

Als Bob terugkijkt op de afgelopen jaren, ziet hij vooral een verschuiving in perspectief. Natuurlijk kijkt ook Roermond naar aanvragen voor bijzondere bijstand en de kosten van beschermingsbewind. Maar volgens hem levert een puur financiële of procedurele benadering weinig op. ‘Als het nodig is, is beschermingsbewind gewoon nodig’, zegt hij. ‘Daar hebben we het eigenlijk niet over. De vraag is veel meer: hoe zorgen we er samen voor dat iemand niet langer afhankelijk blijft van ondersteuning dan noodzakelijk?’

Dat vraagt volgens hem om een andere manier van samenwerken. Niet vanuit wantrouwen of controle, maar vanuit de gedachte dat gemeente en bewindvoerder uiteindelijk hetzelfde doel hebben: inwoners helpen om weer grip te krijgen op hun financiële situatie: ‘Uiteindelijk hebben we één doel samen. Zorgen dat iemand verder kan.’

Die overtuiging vormt de basis onder de aanpak van Roermond. Daarbij kijkt de gemeente nadrukkelijk verder dan alleen beschermingsbewind. Ook woningcorporaties, nutsbedrijven, maatschappelijke organisaties en andere partners spelen een rol bij het voorkomen en oplossen van financiële problemen.

Twee perspectieven, één doel

Voor Inge voelt die manier van samenwerken bijna vanzelfsprekend. Dat heeft alles te maken met haar eigen achtergrond. Voordat zij als schuldhulpverlener bij de gemeente Roermond aan de slag ging, werkte zij jarenlang als bewindvoerder. Daardoor kent zij beide kanten van de tafel. ‘Ik heb zelf als bewindvoerder gewerkt. Dan weet je hoe dossiers eruitzien, welke keuzes je moet maken en waar je soms tegenaan loopt.’

Die ervaring helpt haar dagelijks. Ze weet hoeveel tijd gaat zitten in het stabiliseren van een situatie, het verzamelen van informatie en het opbouwen van vertrouwen met inwoners die vaak al meerdere hulpverleners hebben gezien. Ook begrijpt ze dat achter een aanvraag of plan van aanpak vaak meer schuilgaat dan op papier zichtbaar is. ‘Soms zie je dat een schuldregeling nog niet van de grond komt. Dan kan daar van alles achter zitten: verslavingsproblematiek, psychische klachten of een gebrek aan stabiliteit. Dan moet je eerst zorgen dat die basis op orde komt voordat je verder kunt.’

Juist daarom kijkt zij niet alleen naar wat de gemeente nodig heeft om haar werk goed te doen, maar ook naar wat een bewindvoerder nodig heeft om een inwoner verder te helpen. Volgens haar ontstaat daar de meerwaarde van warme contacten: niet tegenover elkaar staan, maar samen zoeken naar wat in een specifieke situatie werkt.

De telefoon werkt vaak beter dan een protocol

De samenwerking krijgt vooral vorm in de dagelijkse praktijk. Niet via ingewikkelde structuren, maar via korte lijnen. ‘Hoe? Eigenlijk gewoon door de telefoon te pakken’, zegt Inge. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer vanuit vroegsignalering betalingsachterstanden binnenkomen. De gemeente neemt dan contact op met inwoners om te kijken wat er speelt en welke ondersteuning nodig is. Wanneer iemand onder bewind staat, wordt vaak ook direct de bewindvoerder betrokken. Soms blijkt die al op de hoogte van de situatie, soms levert het nieuwe informatie op. Maar de samenwerking gaat verder dan dat. Consulenten bellen bewindvoerders regelmatig om informatie af te stemmen, stukken op te vragen of samen te bespreken welke ondersteuning nodig is om een volgende stap te zetten. Ook gezamenlijke gesprekken met inwoners komen regelmatig voor.

Volgens Inge zit de kracht juist in die laagdrempeligheid: ‘Problemen worden eerder gesignaleerd, informatie komt sneller boven tafel en inwoners krijgen sneller passende ondersteuning.’

Investeren in relaties

De korte lijnen ontstaan niet vanzelf. Daarom investeert Roermond bewust in het onderhouden van het netwerk. Regelmatig organiseert de gemeente bijeenkomsten waarbij bewindvoerders, woningcorporaties, het waterbedrijf, maatschappelijke organisaties en andere partners samenkomen. Het doel is niet alleen kennis delen, maar vooral elkaar leren kennen. Bob ziet dat als een belangrijk onderdeel van de aanpak. ‘Als mensen elkaar al kennen, weten ze elkaar ook sneller te vinden wanneer een inwoner dreigt vast te lopen.’ Volgens hem wordt de waarde daarvan vaak onderschat. Veel problemen worden niet opgelost tijdens een formeel overleg, maar doordat professionals elkaar kennen en weten wie ze moeten bellen.

Achter ieder dossier zit een mens

Door jarenlang samen te werken hebben consulenten bovendien een goed beeld gekregen van de verschillende bewindvoerders in de regio. Niet iedere inwoner heeft immers behoefte aan dezelfde aanpak. Inge merkt dat die kennis in de praktijk vaak van grote waarde is. Vanuit haar ervaring als bewindvoerder weet zij hoe verschillend professionals kunnen werken. ‘Sommige bewindvoerders zijn sterk in structuur en duidelijkheid, anderen juist in het opbouwen van vertrouwen of het begeleiden van kwetsbare inwoners.’ Dat kan volgens haar een groot verschil maken voor het verloop van een traject. Ze herinnert zich een inwoner die tijdens een gesprek precies wist wat zij zocht. ‘Ze zei letterlijk: ik heb een bewindvoerder nodig die niet lult maar poetst.’ Bob moet lachen wanneer het voorbeeld ter sprake komt. ‘Bewindvoerders zijn ook gewoon mensen.’

Volgens hem wordt soms vergeten hoeveel invloed persoonlijke stijl, ervaring en achtergrond kunnen hebben op het succes van een traject. Juist doordat professionals elkaar kennen, ontstaat meer ruimte om daar rekening mee te houden en het gesprek aan te gaan wanneer iets niet goed loopt.

De echte winst zit in de toekomst

Volgens Bob wordt schuldhulpverlening nog te vaak beoordeeld op korte termijnresultaten. Natuurlijk zijn cijfers belangrijk. Ook Roermond kijkt naar instroom, uitstroom, budgetbeheer en beschermingsbewind. Maar uiteindelijk draait het volgens hem om een andere vraag. ‘Het oplossen van schulden is één ding. Maar hoe zorg je ervoor dat iemand daarna buiten de financiële problemen blijft?’ Daar ligt volgens hem de echte opbrengst van investeren in relaties. Niet in een lagere kostenpost op korte termijn, maar in inwoners die eerder hulp zoeken, beter weten waar zij terecht kunnen en minder snel terugvallen. Dat effect laat zich niet altijd eenvoudig meten: ‘Je plant ergens een zaadje. Uiteindelijk zorgt dat ervoor dat iemand hulp gaat zoeken. Noem mij maar eens hoe je dat precies moet meten.’